Mikro Ekonomik Kararların Karşılaşması ve Akım Şeması


“Güzel ve zeki öğrencim Elif Ece’ ye hitaben hazırlanmıştır.”

Mikro ekonomide karar birimi olan ve homo economicus kimliğine sahip üretici ve tüketicinin kararlarını, bir tek göstergeye bakarak verdikleri kabul edilir: Mal ve hizmetin fiyatıdır.

Fiyat, bir mal ve hizmetin arz ve talebinin karşılaşmasıyla oluşan ve mal-hizmetin parasal ifadesi olan orandır. Ekmeğin fiyatı 75 kuruş dendiğinde, aslında 75 kuruş/ 1 adet ekmek demektir. İşçinin saat ücreti 50 TL dendiğinde bu da aslında 50 TL / 1 saatlik emek gibi bir orandır. Bu oran, yani fiyat, arz ve talebin piyasada karşılaşması sonucu oluşur. Öyleyse, bir mal veya hizmetin talebini karşı karşıya getiren bir mekanizma veya organizasyon olmaktadır. Görüldüğü gibi fiyatın tüketici ve üreticiyi ilgilendiren iki yanı ve piyasanın iki unsuru bulunmaktadır: Arz ve Talep.

Tüketiciler açısından fiyat, ilgili mal ve hizmetten ne miktar satın alınması ve tüketilmesi kararını belirleyen göstergedir. Bu karar piyasaya, o fiyattan talep olarak yansır. Üreticiler açısından fiyat ise, ilgili mal ve hizmetten ne miktar üretilmesi ve satılması kararını belirleyen göstergedir ki bu kararda piyasaya o fiyattan arz olarak yansır.

Mikro ekonomik analiz, soyut ve evrensel karar birimleri olan tüketici ve üreticinin piyasaya yansıyan talep ve arz kararlarının nasıl oluştuklarını ve bunları karşı karşıya getiren piyasa mekanizmasını da soyut ve evrensel bir çerçevede ele alır.

Ekonomik hayat aslında sosyal hayatın en önemli yönü olarak devamlılık gösteren bir akımlar bütünüdür. Ekonomik bir karar organının aldığı kararı uygulamaya geçmesi, ekonomik hayatta bir akıma ve bu da diğer akımlara veya etkileşime yol açar. En küçük bir tüketici kararına bağlı olarak bir malın satın alınması, çok küçük de olsa, en azından mal ve para akımlarının oluşturduğu bir evren demektir. Bu bütünü veya ekonomik evreni zamanın akış süreci içerisinde kavramak ve incelemek imkansız olduğundan ekonomik hayatı basitleştirici varsayımlar altında tarif eden basit şemalar veya modeller geliştirilmiştir. Bunlardan biri, tüketici-üretici-piyasa üçlüsüne göre aşağıda verilmiş ve bunlar arasındaki akımlar gösterilmiştir:

Mikro ekonomik akımlar

Ekonomik akımlar şeması, şu basitleştirici varsayımlara dayanır:

  1. Şema kapalı bir ekonomik devreye göre hazırlanmıştır (Kapalı ekonomi). Anlamı, bir toplumda üretilen mal ve hizmetlerin tamamının yalnızca o toplumun üyeleri tarafından tüketilmesidir. Başka bir deyişle, başka bir toplum ve ekonomi ile mal ve para şeklinde bir ilişkisi yoktur. İhracat ve ithalat yapılmamakta ve bunlar için herhangi bir ödeme söz konusu olmamaktadır. Mal şeklinde bir sızıntı yoktur.
  2. Şemada zaman faktörü dikkate alınmamış ve soyutlanmıştır. Ekonomik hayatın anlık (enstantane) en basit şekliyle fotoğrafı çekilmiş gibidir. Şema statik (durağan) bir durumu ifade eder.
  3. Tüketicilerin üretim girdilerine sahip oldukları, fakat hiç mal ve hizmet üretmedikleri varsayılmıştır. Tüketiciler sahip oldukları emek, sermaye ve doğa gibi girdilerin tamamını girdi piyasalarında üreticilere satış veya kira şeklinde devrederler.Üreticilerin hiçbir girdiye (üretim faktörü) sahip olmadıkları varsayılmıştır. Bir mal ve hizmet üretmek kararı alan üretici, bunun için gerekli üretim faktörlerini; yani emek, sermaye, doğa gibi temel girdilerin tamamını girdi piyasalarında bedellerini ödeyerek onların sahibi oldukları kabul edilen tüketicilerden satın alır veya kiralarlar. Hatta üreticiler bu girdilerden bir kısmına sahip olmuş olsalar bile, onları da girdi piyasalarından satın alıyormuş gibi varsayılmaktadır.
  4. Tüketiciler sahibi bulundukları girdilerini üreticilere devretmeleri karşılığında elde ettikleri gelirlerin tamamının mal ve hizmet satın alarak harcamaktadırlar. Tasarruf söz konusu değildir.
  5. Şemada üretilen bütün mal ve hizmetlerin tamamının tüketildiği, başka bir deyişle hiçbir şekilde stoklamaya gidilmediği varsayılmıştır.
  6. Girdilerin tamamı da üretimde kullanılmaktadır yani girdilerden hiçbirisi için eksik istihdam veya eksik kapasite söz konusu değildir. Kısaca Tam İstihdam Varsayımı denir. Böylece girdi piyasasında girdi arzı (1) ile girdi talebi (5) birbirine eşitlenmiştir (1=5), (Girdi piyasaları genel girdi piyasa sınıflandırılmasına uygun olarak emek, toprak ve sermaye olarak üç ayrı girdi piyasasından oluşur.  1=5 eşitliği 3 girdi piyasasında da  gerçekleşir.).
  7. 1,3,5 ve 7 numaralı akımlar reel akımları ve 2,4,6 ve 8 numaralı akımlar ise parasal akımları ifade etmektedir.
  8. Gelirlerin tamamı harcanır. Tasarruf yoktur (2=4, 6=8).
  9. Ürün piyasasında :3=7 ve 4=8 stoklama yoktur.
  10.  girdi piyasasında : 1=5 ve 2=6 tam istihdam var ve stoklama yoktur.

Birbirinden bağımsız gerçekleşen bu dengelerin her birine Kısmi Denge Analizi adı verilir.

Nihayet üretilen bütün mal ve hizmetin satıldığı, mevcut girdilerin tümünün üretimde kullanıldığı (tam istihdam) ve elde edilen gelirlerin tamamının harcandığı varsayımları altında ürün ve girdi piyasalarının (III ve IV nolu piyasalar) birinde gerçekleşen dengenin kendiliğinden diğerinin de dengeye ulaştığını gösterir ki buna Genel Denge (V) denir ve bunun da analizi Genel Denge Analizi (Equilibrium) olacaktır.

Kısaca; ürün ve girdi piyasalarında birlikte ve eşanlı (simültane) oluşan dengenin bir bütün olarak incelenmesine, Genel Denge Analizi denir.

Ekonomik karar ve davranışlar ile bunlar arasındaki ilişkiler her ne kadar psikolojik, sosyolojik ve politik ağırlıklıda olsa bunların ölçülebilir ve karşılıklı olması gereği söz konusu olup matematiksel ve istatistiksel araçlardan yararlanmayı zorunlu kılmaktadır.

Bundan sonraki yazılarımızda Başlıca mikro analiz araçları incelenecektir.

A. Kayıtsızlık Haritası ve Kısıt Doğrusu ( Faydanın zıtlığı ilkesi-trade off)

B. Denge Kavramı

C. Elastikiyet (Esneklik) ve Eğilim Kavramları

Genel olarak,

TÜKETİM TEORİSİ

ÜRETİM TEORİSİ

FİYAT VE BÖLÜŞÜM TEORİSİ

REFAH TEORİSİ

Kaynakça:

En zevkle aldığım dersin çok değerli öğretim görevlisi Şehabettin YİĞİTBAŞI hocamın ders kitabından ve dersinden alıntıdır.

Yiğitbaşı, Şehabettin ve Uysal Doğan, Mikro İktisadi Analiz, Çizgi Kitapevi Yayınları, 2009.

 

 

 

 

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s